Nowe prawo obligacji już niedługo w Parlamencie

Matczuk Wieczorek i Wspólnicy pragnie poinformować, że Ministerstwo Finansów we współpracy z Rządowym Centrum Legislacji zamierzają wprowadzić do polskiego systemu prawnego nową ustawę o obligacjach. Po rozpatrzeniu projektu ustawy przez Radę Ministrów oraz konsultacjach społecznych uzgodniono wstępną treść przepisów, które zastąpią dotychczasowe przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1995 roku (Dz.U. z 2001r. Nr 120, poz. 1300, z późn. zm.).

MWW jako doradca prawny znacznej liczby emitentów obligacji oraz podmiot świadczący usługi administratora zastawu i hipoteki na rzecz obligatariuszy pragnie zwrócić Państwa uwagę na najistotniejsze zmiany wynikające z planowej regulacji.

Jaki jest cel zupełnie nowej regulacji w tym zakresie?

Zgodnie z założeniami projektu, nowa ustawa ma na celu liberalizację przepisów oraz wsparcie rozwoju rynku długoterminowych nieskarbowych papierów dłużnych. Ponadto zapowiada ona zwiększenie pewności i bezpieczeństwa obrotu, poprzez poprawienie czytelności omawianego aktu oraz rozstrzygnięcie pojawiających się na jego gruncie wątpliwości interpretacyjnych.

W opinii projektodawcy rynek długoterminowych nieskarbowych papierów dłużnych jest jednym ze słabiej rozwiniętych segmentów polskiego rynku kapitałowego. Niezadowalający poziom rozwoju charakteryzuje cały krajowy rynek obligacji komercyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem obligacji emitowanych przez przedsiębiorstwa niefinansowe. Zakładanym długofalowym celem interwencji ustawodawczej przyjętym w projekcie jest wsparcie tego rynku. Intencją projektodawcy jest doprowadzenie do sytuacji, w której emisja obligacji komercyjnych zacznie pełnić rolę dodatkowego, komplementarnego w stosunku do kredytów bankowych źródła pozyskania kapitału.

Nowe rozwiązania, które znajdują się w projekcie to m.in.:

1) wprowadzenie instytucji zgromadzenia obligatariuszy oraz określenie zasad jego działania (art. 46-73 projektu),

Instytucja zgromadzenia obligatariuszy zasługuje na szczególną uwagę. Jej ustanowienie zależy od woli emitenta, ale w projekcie ustawy przewiduje się prawo obligatariuszy do żądania zwołania zgromadzenia, jeżeli reprezentują oni przynajmniej 1/10  łącznej wartości nominalnej obligacji. Zgromadzenie będzie ważne, jeżeli reprezentowana jest na nim, co najmniej połowa skorygowanej łącznej wartości nominalnej obligacji. W zależności od istoty postanowień zgromadzenia obligatariuszy, konieczne będzie uzyskanie różnych większości na zgromadzeniu (¾ głosów – zmiana kwalifikowanych warunków emisji, jednomyślność – obniżenie wartości nominalnej obligacji, bezwzględna większość głosów – inne postanowienia).

Wprowadzenie instytucji zgromadzenia obligatariuszy ma na celu wyłączenie możliwości stosowania umów konwersyjnych, na mocy których obecnie zmieniane są warunki emisji obligacji.

2) rozszerzenie liczby podmiotów zdolnych do emisji obligacji o osoby prawne mające siedzibę poza terytorium RP oraz spółki celowe utworzone wyłącznie w celu przeprowadzania emisji obligacji (art. 2 projektu),

3) utworzenie nowych typów obligacji (art. 22-23 projektu)

  • obligacje wieczyste

Godne uwagi jest wprowadzenie do polskiego obrotu prawnego, niedopuszczalnych obecnie, obligacji wieczystych (perpetual bonds). Nie posiadają one terminu wykupu, a wynikające z nich świadczenie polega na zapłacie wyłącznie należności ubocznych w postaci odsetek przez czas nieokreślony. Taki typ obligacji jest dziś szeroko stosowany na rozwiniętych rynkach finansowych. Z punktu widzenia emitentów atrakcyjna jest możliwość pozyskania długoterminowego kapitału, natomiast dla inwestorów korzyść to renta wieczysta w postaci lokaty o wysokich płatnościach odsetkowych.

W trakcie rządowego procesu legislacyjnego ustalono, że konstrukcja tych obligacji nie musi powodować wieczystego obciążenia emitenta. Sytuacja zakończenia kontraktu obligacyjnego następuje w przypadku zaistnienia jednego ze zdarzeń, które są przewidziane w projekcie założeń. Będzie miało to miejsce w sytuacji ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji lub zwłoki emitenta w wypłacie świadczeń przysługujących obligatariuszom. W warunkach emisji będzie można również zapisać inne ewentualności skutkujące wymagalnością obligacji wieczystych. Przewidziana jest również możliwość wprowadzenia opcji wykupu, realizowanej jednak nie wcześniej, niż po upływie pięciu lat od daty emisji.

  • obligacje podporządkowane

Z kolei obligacje podporządkowane służące dotychczas jedynie, jako instrument powiększenia funduszy uzupełniających banków, charakteryzują się możliwością zaspokojenia obligatariuszy jedynie przed osobami uprawnionymi z instrumentów udziałowych. Ich konstrukcja, pozbawiona jakichkolwiek innych zabezpieczeń, stanowi miarę ryzyka działalności ich emitenta. Ze względu na niewielkie prawdopodobieństwo spłacenia wierzycieli w przypadku upadłości, rynkowa wartość obligacji podporządkowanych jest silnie, ale jednokierunkowo wrażliwa na wszelkie zmiany ryzyka operacyjnego związanego z działalnością emitenta.

Wierzytelności z tytułu takich obligacji będą podporządkowane pod pozostałe roszczenia względem emitenta. Należności obligatariuszy będą spłacane dopiero po zaspokojeniu innych wierzycieli, np. kredytodawców.

4) wyszczególnienie zawartości warunków emisji (art. 6 projektu),

Ponadto, w obecnej ustawie brak jest definicji pojęcia „warunki emisji”. Nowe prawo obligacji pośrednio to zmienia. Projekt wprowadza niezbędne składniki warunków emisji, na które składają się:

  • rodzaj obligacji,
  • oznaczenie emitenta,
  • wskazanie adresu jego strony internetowej,
  • wskazanie decyzji emitenta o emisji,
  • wartość nominalna i maksymalna liczba obligacji proponowanych do nabycia,
  • opis świadczeń emitenta wynikających z obligacji,
  • informacja o ustanowionych lub planowanych zabezpieczeniach wierzytelności,
  • miejsce i datę sporządzenia warunków emisji oraz
  • podpisy osób upoważnionych do zaciągania zobowiązań w imieniu emitenta.

5) przyznanie zgromadzeniu obligatariuszy kompetencji do zmiany warunków emisji po zakończeniu procesu emisyjnego w drodze uchwały za zgodą emitenta (art. 7 projektu).

Ministerstwo Finansów, będące organem odpowiedzialnym za opracowanie projektu nowej ustawy o obligacjach, w nowym tekście dokumentu rządowego z dnia 11 lipca 2014 roku, zwraca uwagę, że możliwość zmiany warunków emisji w drodze uchwał zgromadzenia obligatariuszy powinna być traktowana przede wszystkim, jako narzędzie restrukturyzacyjne, wykorzystywane w sytuacjach kryzysowych, tj. z korzyścią nie tylko dla emitenta, ale również dla obligatariuszy.

W projekcie znajdują się restrykcyjne wymagania dotyczące podejmowania uchwał w przypadku obligacji dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzonych do alternatywnego systemu obrotu. Wymóg jednomyślności podejmowania uchwał zgromadzenia, o którym mowa, sprawia że nie mogą zostać pokrzywdzeni obligatariusze mniejszościowi – poza sytuacją, w której obligacje są oferowane w prywatnych emisjach.

Jak zauważa radca prawny Filip Suchta, współkierujący Praktyką Rynku Kapitałowego i wspólnik w Kancelarii „Matczuk Wieczorek i Wspólnicy”: „Poza publicznymi ofertami nabycia obligacji w roli jedynego obligatariusza występuje zazwyczaj inwestor profesjonalny. W takiej sytuacji, ryzyko sprzeciwu w podejmowaniu uchwał mniejszościowej grupy posiadaczy obligacji jest w znacznym stopniu ograniczone. Nie można jednak wykluczyć, że w prywatnej emisji obligacje nabędzie kilku inwestorów. Wówczas uchwały zgromadzenia obligatariuszy w przedmiocie zmiany warunków emisji zgodnie z art. 65 ust. 1 projektu ustawy zapadać będą większością ¾ głosów, które reprezentują co najmniej połowę skorygowanej łącznej wartości nominalnej obligacji.”

Dla kogo jeszcze powstaje nowa ustawa o obligacjach?

Jak zaznacza mecenas Filip Suchta: „Z uzasadnienia projektu ustawy wyłania się troska projektodawcy o stworzenie większych możliwości dla pozyskania kapitału w drodze emisji obligacji dla przedsiębiorstw niefinansowych. Przedsiębiorstwa niefinansowe to jednostki, których główną działalnością jest produkcja dóbr lub świadczenie usług niefinansowych. W szczególności są to przedsiębiorstwa państwowe, spółki, spółdzielnie, oddziały przedsiębiorców zagranicznych, osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek zatrudniające powyżej 9 osób, grupy producenckie, prywatne szkoły wyższe, prywatne zakłady opieki zdrowotnej, jednostki badawczo–rozwojowe oraz agencje (z wyjątkiem agencji państwowych)”.

Nowa ustawa zwiększa pewność i bezpieczeństwo uzyskiwania alternatywnych źródeł finansowania. Rozszerzenie podmiotowego zakresu obowiązywania ustawy poprzez przyznanie zdolności emisyjnej podmiotom zagranicznym oraz spółkom celowym, umożliwienie emisji obligacji podporządkowanych i wieczystych oraz wprowadzenie do polskiego systemu prawa instytucji zgromadzenia obligatariuszy jako reprezentacji ogółu uprawnionych z obligacji danej serii wobec emitenta, spowoduje zwiększenie ilości emisji i rozwój tego rynku. Należy przy tym wspomnieć, że pozyskanie kapitału w drodze emisji obligacji daje emitentowi, już w tej chwili, znacznie większą swobodę kształtowania stosunku zobowiązaniowego niż w przypadku najpowszechniej wykorzystywanych obecnie kredytów bankowych.

W dniu 4 sierpnia 2014 r. projekt nowej ustawy o obligacjach został przekazany Radzie Ministrów i czeka na rozpatrzenie.