Projekt Dyrektywy UCITS V

Matczuk Wieczorek i Wspólnicy („MWW”) żywo interesując się rozwojem rynku funduszy inwestycyjnych w Polsce w szczególności szybko zmieniającymi się aspektami prawnymi prowadzenia działalności przez te fundusze, pragnie przybliżyć Państwu założenia zbliżających się zmian w funkcjonowaniu UCITS na terenie Unii Europejskiej. Oczywiście mamy na względzie fakt, że zmiany te w Polsce, będę implementowane do naszego porządku prawnego w ostatniej chwili, albo też tak jak w przypadku UCITS IV, z prawie dwuletnim opóźnieniem. Jednak wydaje się, że już dziś warto zapoznać się z proponowanymi modyfikacjami dyrektywy UCITS.

 W tym miejscu warto przypomnieć, że w 1985 roku Parlament Europejski i Rada uchwaliły dyrektywę w sprawie przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (,,UCITS”- ang. Undertakings for Collective Investments in Transferable Securities). Składa się na nią między innymi szereg unormowań dotyczących depozytariuszy działających w imieniu przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, które nie zostały zmienione od czasów jej wprowadzenia. Nękający Europę kryzys finansowy i związana z nim sprawa Madoffa z 11 grudnia 2008 roku, ukazały słabość przepisów w zakresie UCITS regulujących obowiązki i odpowiedzialność depozytariuszy. Naświetliły również problem braku ogólnych zasad odnoszących się do systemu wynagrodzeń i sankcji.

30 czerwca 2011 roku minął termin na implementację tak zwanej Dyrektywy UCITS IV (implementowanej w Polsce ustawą z dnia 27 listopada 2012 r., która weszła w życie 1 lutego 2013 r.), a zaledwie rok później (3 lipca 2012 roku) Komisja Europejska opublikowała projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę UCITS IV (projekt dyrektywy UCITS V). Dalsze zmiany do projektu dyrektywy UCITS V zostały przyjęte przez Parlament Europejski 3 lipca 2013 roku. 4 grudnia 2013 roku Komitet Stałych Przedstawicieli Unii Europejskiej zajął w imieniu Rady stanowisko w sprawie omawianego projektu.

Zgodnie z obecnym reżimem prawnym, którego ramy wyznacza dyrektywa UCITS IV, wszystkie aktywa funduszu UCITS muszą być powierzone depozytariuszowi. Depozytariusz jest odpowiedzialny za straty poniesione wskutek niewykonania swoich obowiązków, choć zarówno pełne granice tej odpowiedzialności jak i szczegółowy zakres obowiązków zostały doprecyzowane przez porządki prawne poszczególnych Państw Członkowskich. Taki sposób regulacji pozostawia niebezpiecznie dużo miejsca na rozbieżne interpretacje przepisów dyrektywy przez ustawodawstwa krajowe i prowadzi do sytuacji, w której inwestorzy UCITS mają do czynienia z nierównym poziomem ochrony na terenie różnych jurysdykcji.  Nadmiernych trudności interpretacyjnych nastręcza kwestia odpowiedzialności depozytariusza w przypadku, gdy przechowywanie aktywów UCITS jest powierzane subpowiernikowi. Sporych rozbieżności można dopatrzeć się również w systemie obecnie stosowanych sankcji. Co więcej, dotychczasowa polityka wynagrodzeń przyczynia się do podejmowania decyzji o krótkim horyzoncie czasowym i zachęca do podejmowania nadmiernego ryzyka.

Proponowany w projekcie dyrektywy UCITS V porządek prawny szczegółowo unormuje obowiązki depozytariusza w zakresie przechowywania i nadzoru. Przykładowo, zmieniony artykuł 22 w ustępie pierwszym przewiduje, że dla każdego funduszu UCITS powinien zostać wyznaczony jeden depozytariusz, a w ustępie drugim by wyznaczenie depozytariusza było potwierdzone pisemną umową. Sugerowana zmiana artykułu 23 ust. 2 ustanowi wyczerpujący wykaz podmiotów, które będą mogły pełnić rolę depozytariuszy UCITS. Doprecyzowaniu zakresu odpowiedzialności depozytariusza służy natomiast między innymi artykuł 24 ust. 1, zgodnie z którym w przypadku, gdy utrzymywany instrument finansowy zostaje utracony, depozytariusz UCTIS ma obowiązek zwrócić instrument finansowy identycznego rodzaju lub o odpowiadającej kwocie do UCITS. Od tej odpowiedzialności depozytariusz będzie mógł się uwolnić jedynie wykazując, że utrata nastąpiła w wyniku, ,wydarzenia zewnętrznego pozostającego poza jego uzasadnioną kontrolą”. Co warte podkreślenia UCITS V nie wprowadza w obecnym kształcie, mimo wcześniejszych zapowiedzi, możliwości posiadania przez UCITS depozytariusza w innym kraju niż siedziba UCITS, czyli tzw. paszportu depozytariusza – temat ten stanowi obecnie część konsultacji uruchomionych przez Komisję Europejską w celu określenia przyszłych ram prawnych dla funduszy UCITS.

Odnośnie polityki wynagrodzeń, planowana dyrektywa UCITS V ma wprowadzić wymogi dla spółki zarządzającej UCITS do wdrożenia takiej polityki wynagrodzeń, która będzie spójna z zasadami rozsądnego zarządzania ryzykiem funduszu UCITS.

Czy reżim prawny wprowadzony przez przepisy Dyrektywy UCITS V okaże się na tyle stabilny, że zlikwiduje nierówny poziom ochrony konsumentów powstały wskutek rozbieżności interpretacyjnych wyżej omawianych uregulowań przez poszczególne Państwa Członkowskie? Z odpowiedzią na to pytanie będzie trzeba jeszcze poczekać. Negocjacje pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją powinny wkrótce się rozpocząć. Gdy ostateczna wersja dyrektywy zostanie przyjęta i opublikowana, Państwa Członkowskie będą miały dwa lata na transpozycję dyrektywy do krajowych porządków prawnych.